Pisze E. Mańka

 

Drzewo Oliwne

(olea europaea)

 

Jedną z najczęściej spotykanych w Biblii i uprawianych dzisiaj w Izraelu i innych krajach śródziemnomorskich roślin jest drzewo oliwki . Roślina ta wymaga ciepłego i łagodnego klimatu. Wiecznozielone drzewo oliwki osiąga wysokość od 4 do 10 metrów. Posiada skórzaste, srebrzysto - zielone liście i zielone, owalne, podobne do śliwki owoce, które dojrzewając stają się granatowo - czarne. Są one niezwykle bogate w związki mineralne i witaminy. Zawierają fosfor, potas i żelazo oraz witaminy z grupy B, a także prowitaminę A, witaminę C i E. Są to owoce bardzo kaloryczne, a wiec pożywne.

Drzewa oliwne dożywają nawet 1000 lat. W Jerozolimie na Górze Oliwnej rośnie najsłynniejszy ogród z drzewami oliwnymi sięgającymi tysiąca i więcej lat. Jezus lubił tam przebywać z uczniami. W wieczór po Ostatniej Wieczerzy Jezus modlił się tam i tam Judasz wydał Nauczyciela żołnierzom. Tradycja mówi, że w ogrodzie oliwnym niektóre drzewa pamiętają czasy Jezusa, młoda oliwka ma zdolność wyrastania ze starego systemu korzeniowego. Być może najstarsze drzewa w ogrodzie oliwnym wyrosły na spróchniałych pniach tych, które oglądały modlitwę Jezusa przed aresztowaniem i męką.Z owoców i nasion oliwki produkowany jest zdrowy, używany do celów spożywczych olej. Oliwa była też używana do namaszczania ciała i jako środek łagodzący rany. Napełniano nią lampki oliwne, którymi oświetlano wnętrza.

 

 

Symbolika drzewa oliwkowego.

Starożytni Grecy ozdabiali głowy zwycięzców olimpijskich wieńcami z gałązek oliwnych, a zmarłym wkładali do grobów liście z drzewa oliwki jako znak pojednania z bóstwami z zaświatów.

Kiedy Noe wypuścił z arki gołębicę, ta wróciła niosąc w dziobie gałązkę oliwną jako znak opadania wód potopu ale też jako zapowiedź pokoju, błogosławieństwa i urodzaju, którymi Bóg obdarzy ocalałych ludzi (Rdz 8,11). W czasach nowożytnych gałązka drzewa oliwnego jest symbolem pokoju i zasobności. Człowiek sprawiedliwy porównany jest do oliwki (Ps 52, 10; Syr 50,10). Św. Paweł porównuje człowieka do dziczki oliwnej, którą Bóg zaszczepia w szlachetne drzewo (Rz 11,17).

W Biblii drzewo oliwki wspominane jest 63 razy.

w górę

Palma Daktylowa

(Phoenix dactylifera)

 

Smukłe, osiągające wysokość do 35 m drzewo jest rośliną pustyń i oaz. Tam gdzie rośnie palma daktylowa jest woda i życie. Swym systemem korzeniowym palma sięga głęboko pod ziemię skąd czerpie wodę. Arabowie mówią: „Król oazy zanurza swe stopy w wodzie, a swoją głowę w ogniu nieba”.

Palma daktylowa pochodzi z arabskich krajów Europy i Azji. Jest pierwszą rośliną, którą przed 5 - 8 tysięcy lat p. n.e. człowiek zaczął uprawiać. Uzyskiwał z palmy wiele surowców. Dzisiaj palma daktylowa uprawiana jest na wielkich plantacjach w krajach Bliskiego Wschodu, Azji i Afryki.

Owoce zwane czasem jagodami zawierają 70 - 75% cukru, 2% białek, 1% tłuszczu, witaminy z grupy B, E C, a także wapń, żelazo i fosfor. Dojrzewają zebrane w wielkie grona, początkowo zielone, jesienią stają się różowe, brązowieją i wysychają na drzewie. Daktyl bardzo energetyczny i pełnowartościowy owoc palmy, stanowi prawie jedyne pożywienie biednej ludności

 

Wino i wódka palmowa produkowana jest z soku naciętego kwiatostanu. Kłody i liście wykorzystywane są jako materiał budowlany. Włókno uzyskane z liści wykorzystywane jest w przemyśle.

Palma jest niezwykle popularną rośliną dekoracyjną zdobiącą ogrody i parki.

W Biblii palma daktylowa wymieniana jest 37 razy.

 

 

 

Symbolika palmy daktylowej

 Liście palmy stanowią ważne miejsce w obrzędach żydowskiego święta Sukkot zwanego też Świętem Namiotów. Są używane do budowania szałasów, jako świąteczna ozdoba domów. Na monetach rzymskich palma była symbolem Judei. „Sprawiedliwy zakwitnie jak palma, rozrośnie się jak cedr na Libanie” głosi Psalmista w Ps 92, 13. Palmy zdobiące świątynię Salomona w Jerozolimie oznaczały majestat Jahwe. Jest ona symbolem rzeczy wzniosłych i szlachetnych. W Pieśni nad Pieśniami 7,8 słowa: „Postać Twoja wysmukła jak palma” symbolizują Maryję.

W ewangeliach czytamy jak ludzie witali wjeżdżającego do Jerozolimy Jezusa, machając gałązkami palmowymi. Gałązki palmy trzymają w ręce męczennicy z apokaliptycznych wizji. Dzisiaj gałązka palmy jest w Kościele symbolem męczeństwa.

w górę

Winna latorośl

 

Winorośl właściwa, winny krzew albo winna latorośl jest rośliną, która towarzyszyła ludziom od praczasów. Uprawy winorośli prowadzono już 5 - 7 tys. lat p. n. e. w Syrii, Azji Mniejszej i w Egipcie. Pestki winorośli sprzed około 3000 lat znaleziono na terenie Italii i Szwajcarii. Prawdopodobnie mieszkańcy tych terenów znali winorośl tylko jako owoc jadalny. Nie wytwarzali jeszcze wina. Produkcja wina wymagała większych umiejętności i wyższej kultury. Znały ją natomiast starsze cywilizacje: egipska, mezopotamska, hebrajska. Starożytne malowidła egipskie z IV w. p.n.e. przedstawiają uprawę winnego krzewu, winobranie, tłoczenie moszczu i wyrób wina. W starożytnej Grecji i Rzymie uprawa winorośli jak i produkcja wina była bardzo rozpowszechniona. Do środkowej Europy oraz wybrzeży Morza Śródziemnego winna latorośl trafiła dzięki Fenicjanom. Nad Ren i tereny dzisiejszych Niemiec przybyła wraz z legionistami rzymskimi.

 

Symbolika winorośli

Winny krzew oraz winne grono były na Wschodzie symbolem dobrobytu i bogactwa. W alfabecie sumeryjskim liść winnego krzewu oznaczał „życie”. W mandeizmie, starożytnej religii, która do dziś przetrwałe na terenie Iraku, posiadał wielkie znaczenie.

W Starym Testamencie „winnicą Pana Zastępów jest Dom Izraela” (Iż 5,7), oblubienica z Księgi Pieśni nad Pieśniami zaprasza umiłowanego „aby zobaczyć, czy kwitnie winorośl, czy pączki otwarły się” (Pnp 7,13). Krzew winny przeniesiony z Egiptu rozrósł się i wybujał, pielęgnowany ręką Boga, zasadzony w ziemi Kanaan.

Pan Jezus także zastosował metaforę winnego krzewu mówiąc do uczniów: „Ja jestem winnym krzewem, wy latoroślami” (J15,5). Po czym wziąwszy kielich z winem przemienił je w swoją Krew. Kiedy indziej opowiedział przypowieść o gospodarzu winnicy i jej dzierżawcach. Pobili oni służących właściciela winnicy, a jego syna „chwyciwszy, wyrzucili z winnicy i zabili” (Mt, 33-39). Motyw winnej latorośli i winnego grona bywa wykorzystywany w sztuce bardzo często. Słynne drzwi gnieźnieńskie obwiedzione są bordiurą ze scenami ścinania winorośli i tłoczenia wina. Krzew winny i winogrono najczęściej stosowany jest do Eucharystii.

w górę

Drzewo figowe

(Ficus carica)

 

Drzewo figowe należy do roślin z rodziny morwowatych. Jest jedną z najstarszych roślin na ziemi znaną już w okresie kredowym i dlatego trudno jest ustalić miejsce jej pochodzenia. Może pochodzić z Azji środkowo - zachodniej albo z Azji Mniejszej. W Palestynie drzewo figowe uprawiano ponad 3 tysiące lat p n e. Było cenione ze względu na cień, który dawało. Często sadzono je w winnicach, tak aby latorośl mogła się piąć po jego gałęziach, tworząc gęstą koronę i chroniąc winnicę przed wiatrem. Drzewo figowe o palczastych liściach osiąga wysokość kilkunastu metrów. Nie wymaga żyznej gleby, może rosnąć na podłożu kamienistym. Bardziej wymagające jest jeśli chodzi o temperatury. Lubi ciepły klimat i wilgotne powietrze. Dlatego idealne warunki do uprawy drzewa figowego znajdują się w krajach tropikalnych. Figa rodzi bardzo smaczne, słodkie owoce. Pierwszy zbiór fig tzw. wczesny jest w czerwcu. Są to owoce największe i najwyższej jakości. Drugi, tzw. późne figi zbiera się w od sierpnia do grudnia. Dojrzewające figi mają kolor różowy, dochodzący do ciemnego fioletu. Suszone figi posiadają ogromne wartości odżywcze. Zawierają od 50 - 75% cukru, witaminy z grupy B i C oraz cenne związki mineralne: żelazo, wapń, magnez, potas i fosfor. Są poza tym silnym antyoksydantem.

 

 

Symbolika drzewa figowego

Jest symbolem dostatku, spokoju i bezpieczeństwa. Marzeniem każdego Izraelity było siadywanie w cieniu własnej figi, rozmyślanie i medytowanie nad Słowem Bożym. W Piśmie Świętym często spotykane jest wyrażenie: „siedzieć pod swoją winną latoroślą i pod swoim drzewem figowym”. Adam i Ewa z gałązek figowych spletli sobie przepaski, kiedy musieli opuścić raj (Rdz 3,7). Prorocy często piszą o drzewie figowym. U Habakuka w wizji końca świata czytamy: „Drzewo figowe nie rozwija pąków, nie dają plonów winnice”(Ha 3,10-11). Pan Jezus często mówi o fidze dobrej i chorej. Chorą każe wyciąć i spalić. Raz nawet przeklina drzewo figowe, kiedy nie znalazł na nim owoców (Mt 21,20). U św. Łukasza znajdujemy wzmiankę o ponownym przyjściu Jezusa na ziemię i znakach, które pozwolą rozpoznać Jego obecność „Spójrzcie na drzewo figowe i na wszystkie drzewa. Kiedy zobaczycie, że już wypuszczają liście, wiecie, iż lato jest blisko. Tak też i wy, zobaczycie że to się dzieje, wiedzcie, że Królestwo Boże jest blisko” (21, 29-31). W innym miejscu ewangelii według św. Łukasza przypowieść o nieurodzajnym drzewie figowym odnosi się do ludzi, którzy nie będą przynosić owoców dobrych czynów. „Pewien człowiek miał drzewo figowe zasadzone w swojej winnicy; przyszedł i szukał na nim owoców, ale nie znalazł” (Łk13,6). Drzewo to trzeba wyciąć aby nie wyjaławiało ziemi. Drzewo figowe jest także symbolem Maryi. Fragment z Pnp 2,13 mówi: „drzewo figowe wydało zawiązki owoców”. Maryja porównana do drzewa figowego wydała na świat owoc - Chrystusa.

w górę

Figowiec sykomor

(FICUS SYKOMORUS)

 

Drzewo to zwane jest także oślą figą. Można je spotkać w Egipcie i Palestynie, Syrii i w Afryce subsaharyjskiej i wschodniej. Znana była w starożytności, jej owoce, gorszej jakości niż owoce figi pospolitej, zbierane były przez najbiedniejszych. Figowiec sykomor dorasta do 20 metrów wysokości. Jest potężnym drzewem, posiada gruby pień i szeroką koronę. Liście ma podobne do morwy. Wytwarza owocostany podobne do figi zwyczajnej, ale nieco drobniejsze, białe lub złociste, zielono prążkowane. Jednak owoce sykomory są ciężkostrawne i niesmaczne. Aby stały się jadalne trzeba je nacinać na kilka dni przed zerwaniem. Zabieg ten potrzebny jest po to aby z owoców wyfrunęły owady, które dostają się do środka figi, żeby ją zapylić.

W Starym Testamencie mowa jest o proroku Amosie, który był pasterzem i zajmował się nacinaniem owoców sykomory. W Nowym Testamencie najsławniejsze drzewo sykomory znajduje się  w Jerychu, znane z tego, że wspiął się na nie celnik Zacheusz, który z powodu niskiego wzrostu nie mógł dojrzeć przechodzącego drogą Jezusa.

w górę

Granatowiec właściwy

(Punica granatum)

 

Jest to drzewo lub ciernisty krzew osiągający do 10 m wysokości. Roślina ta znana jest od kilku tysięcy lat, należy do jednej z najstarszych, uprawianych przez ludzi. Nie wymaga żyznej gleby, można spotkać drzewka granatowca rosnące w rozpadlinach skalnych. Potrzebuje suchego i gorącego klimatu. Liście ma skórzaste, błyszczące podobne do liści cytryny. Okres kwitnienia tego drzewa jest dość długi, od maja nawet do lipca. Kwiaty ma duże, jaskrawoczerwone, dzbanuszkowate, przyciągające wzrok swą urodą. Owoc granatu wielkością przypomina jabłko, które dojrzewając, od zielonego, nabiera koloru czerwonego, później brązowego. W środku owocu znajduje się wielka ilość- od 400 do 700, nasion w kształcie kuleczek, a każda otoczona jest bardzo soczystą substancją tzw. osnówką. Sok granatów świetnie gasi pragnienie. Wystarczy kilka soczystych ziaren wziąć do ust, chwilę possać i wypluć pestki. Owoce granatu wykorzystywane są w sztuce kulinarnej, z soku granatu wytwarza się napoje, galaretki, wina i syropy. W garbarstwie roślina wykorzystywana jest do produkcji bardzo delikatnych skór safianowych oraz purpurowy barwnik do farbowania tkanin. Sok z granatów obniża ciśnienie krwi, działa przeciwzapalnie i korzystnie wpływa na serce. Owoce granatu są afrodyzjakami i zapobiegają szybkiemu starzeniu się. W korze granatowca znajdują się alkaloidy stosowane jako środek przeciw pasożytom i przeciwbiegunkowy.

 

 

Symbolika drzewa granatu

Od wieków w wielu cywilizacjach był symbolem władzy królewskiej. Działki kielicha kwiatowego przypominają koronę. Dojrzewający owoc granatu był wzorem korony Salomona. Ze względu na bogactwo nasion i pełnię koloru jest symbolem pełni życia. W chrześcijaństwie granat jest symbolem życia wiecznego.

Biblia wiele razy mówi o owocach granatu. Zwiadowcy wysłani przez Mojżesza do Kanaanu przynieśli ze sobą, jako znak bogactwa i płodności tej ziemi, owoce z winnego krzewu, figowca i drzewa granatu (Lb 13,23). Autor Pieśni nad pieśniami urodę oblubienicy porównuje do piękna owocu granatu: „Jak okrawek granatu skroń twoja za twoją zasłoną” (Pnp 4,3).

w górę

Najważniejsze zboża Biblii

 

Najważniejszymi zbożami jakie występują w Biblii są pszenica i jęczmień. Opis dawnego rolnictwa spotkamy czytając historię Józefa Egipskiego (Rdz 41, 45-57), Drugą Księgę Samuela (17, 27-29), Pierwszą Księgę Królewską (5,1). W Nowym Testamencie znajdziemy opowiadanie, jak Pan Jezus przechodził z uczniami wśród zbóż (Mt 12, 1). Uczniowie Jego będąc głodni zaczęli zrywać kłosy i jeść. Pamiętamy rozmnożenie chleba przez Jezusa.(J 6,9). Były to chleby jęczmienne, który spożywali ludzie biedni.

Zboża należą do wielkiej rodziny traw i pochodzą z Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej. Najstarszą i najprymitywniejszą odmianą pszenicy są: pszenica samopsza (Triticum monococcum) i pszenica płaskurka( Triticum dicoccum). Archeolodzy najstarsze wykopane ziarna datują na 8 - 6 tys. lat p.n.e. Pszenica samopsza ma jedno ziarnko w kłosie, pszenica płaskurka dwa ziarenka w kłosie. Dzisiejsze odmiany pszenicy, z kłosami pełnymi ziaren, uzyskano dzięki krzyżowaniu gatunków.

Zboże posiada ogromne wartości odżywcze i stanowi podstawę pożywienia milionów ludzi na ziemi. Żaden inny produkt roślinny nie da przechować się tak długo i łatwo. Można przyrządzać go na różne sposoby, w postaci kasz, mąki, płatków, prażonych lub gotowanych ziaren. Z jęczmienia produkuje się piwo, z żyta – spirytus.

Symbolika zbóż

Ziarno zboża jest symbolem obfitości i dostatku. Patriarcha Jakub, gdy głód zagrażał ludowi Izraela, powiedział do synów: „Słyszałem, że w Egipcie sprzedają zboże. Jedźcie, a nakupcie nam czego potrzeba abyśmy mogli żyć, a nie niszczeli w niedostatku ”(Rdz 42,2). Kłosy pełne ziaren przyśniły się faraonowi – z jednego źdźbła wychodziło siedem kłosów. Oznaczało to siedem lat urodzaju, dostatek i pełne spichlerze zapasów.

Wrzucone w ziemię ziarno oznacza życie i zmartwychwstanie. Z nasienie rodzi się życie, dopiero wtedy gdy ziarno rzucone w glebę obumrze. Psalm 126 mówi: „Kto we łzach sieje, żąć będzie w radości”, a św. Paweł do Galatów pisze: „Co człowiek sieje, to i żąć będzie”. Również Pan Jezus korzystał w nauczaniu o Królestwie bożym z symboliki ziarna i zboża. Uczył: „Ziarnem jest słowo Boże (Łk 8,11). Rolą jest świat, dobrym nasieniem są synowie Królestwa, chwastem zaś synowie Złego ”(Mt 4,30).

Nasiona zawierają w sobie wszystkie przyszłe części rośliny ale by roślina wydała plon sama musi obumrzeć. Jezus podobnie jak ziarno wrzucone do ziemi, obumarł, ale zmartwychwstał przynosząc plon zbawienia i życia wielkiej rodzinie ludzkiej.

w górę

Biblijna Manna

 

Po wyjściu z Egiptu, gdy skończyły się zapasy jedzenia, Izraelici zaczęli okazywać niezadowolenie i głośno szemrać. Mówili: „Obyśmy pomarli z ręki Pana w ziemi egipskiej, gdzieśmy zasiadali przed garnkami mięsa i jadali chleb do sytości” (Wj 16, 3). Bóg obiecał wówczas Mojżeszowi, że da im chleb nieba , który jak deszcz spadnie na ziemię.  Była to manna, co w języku hebrajskim znaczyło „dar nieba”. Manna była biała, podobna do nasion kolendra. Biblia podaje, że „ludzie wychodzili i zbierali ją potem mełli w ręcznych młynkach albo tłukli w moździerzach. Gotowali ją w garnkach lub robili z niej podpłomyki; smak miała taki jak ciasto na oleju.” (Lb 11,7-9). W ciągu wieków botanicy i bibliści zastanawiali się czym była biblijna manna. Do dzisiaj nie ma w tej kwestii zgodności. Jedna z hipotez mówi, że biblijna manna to najprawdopodobniej jadalny porost pospolity na pustyniach arabskich, o nazwie krusznica jadalna. Do dziś jest to pożywienie ubogiej ludności. Krusznica jadalna rośnie na skałach skąd kawałki plechy oderwane przez wiatr przenoszone są na znaczne odległości. Gdy spadają na ziemię  przypominają ziarna grochu. Smak tej kaszki jest mdły i nieatrakcyjny. Można z niej upiec chleb zwany ziemnym chlebem. W dawnych czasach, aż do dzisiejszych ludy koczownicze wyrabiały i spożywały chleb ziemny.

 

Inna hipoteza mówi, że manna, którą Izraelici zbierali na pustyni pochodziła z jesionu mannowego (fraxinus ornus), drzewa z rodziny oliwkowatych. Roślina ta pochodzi z Europy Południowej i Azji Mniejszej. Jako bardzo odporna na suszę, rośnie na pustyni. W swojej ojczyźnie osiąga wysokość do 20 m. W Polsce spotykamy jesion mannowy wyłącznie jako krzew lub niewysokie drzewo ozdobne rosnące w parkach. Aby uzyskać mannę z jesionu trzeba głęboko naciąć pień. Sok, który wycieka tężeje tworząc żółtobiałą masę, coś na kształt stalaktytów. Masę tę suszy się po czym sprzedaje jako surowiec leczniczy. Liście i owoce jesionu mannowego wykorzystywane są w medycynie ludowej przeciw reumatyzmowi i podagrze. Drewno jako cenny surowiec używane jest do produkcji mebli, obręczy w kołodziejstwie i dawniej do wyrobu drzewców włóczni i oszczepów. Do dzisiaj liście tego jesionu służą jako pasza dla owiec i kóz. Najnowsze badania jesionu mannowego wykazały, że manna powstaje dzięki cykadzie, dużemu, wielkości około  4 cm owadowi. Larwy tych owadów wydostają się z pustynnego piasku i obsiadają drzewa. Śpiewają i żywią się sokiem drzew, które potrafią nawet głęboko pokaleczyć. Z tego soku wypijają tylko substancje białkowe, odrzucają zaś jako uboczny produkt substancje słodkie. Z odwłoków cykad tryska wiec miodowa rosa, która osiada na całym drzewie i kapie na ziemię. Być może była to dla Izraelitów wędrujących przez pustynię manna, którą żywili się czterdzieści lat.

 

Najnowsze bania pokazują, że biblijną manną był sok ze zranionych gałązek tamaryszka mannowego (Tamarix mannifera). Roślina ta o delikatnym i wdzięcznym wyglądzie jest bardzo wytrzymała na niekorzystne warunki. Rośnie na piaskach pustyni i ubogich glebach górskich. Spotyka się ją na bagnistych terenach nadmorskich i na bagnach śródlądowych. Osiąga wysokość do 10 m. Ma drobne, długie 1-3 mm niebiesko - zielone liście oraz małe różowe lub kremowe kwiaty przypominające kłosy. Tamaryszki rosną w Europie Zachodniej, w rejonie Morza Śródziemnego aż po Azję Wschodnią i Indie.

Tamaryszek mannowy posiada ciekawą właściwość opisaną dopiero w 1927 roku. Gałązki gęsto rosnących krzaków obsiadane są przez wielkie ilości tarczników,  maleńkich, szarych owadów długości ok. 2-3 mm  Całe ich ciało pokryte jest płaskim pancerzem i nie widać ich głów i nóg, przez co bardzo dobrze maskują się na gałązkach. Tarczniki nacinają gałązkę tamaryszka i żywią się jego sokiem. Soku wycieka tyle, że maleńki owad może wypić tylko jego małą cząstkę. Reszta soku zastyga na gałęziach tworząc białawe perły, które spadają na ziemię.

Płodność tarczników jest przeogromna. Jedna samica składa w korze, w ciągu roku około 30 milionów jaj. Krzak tamaryszka jest tak gęsto nimi pokryty, że manna obficie spada z niego na ziemię. Manna zawiera około 55% sacharozy i około 25% glukozy. Przez miejscową ludność używana jest zamiast cukru. Jedna osoba jest w stanie zebrać w ciągu dnia około 1,5 kg tego przysmaku. Wczesnym rankiem można spotkać na pustyni beduińskie kobiety zbierające ten słodki przysmak, który potem można kupić na ulicach Damaszku, Bagdadu i innych miast Bliskiego Wschodu.

 

w górę

Gorejący krzak Mojżesza

 

„Gdy Mojżesz pasał owce swego teścia Jetry, kapłana Madianitów, zaprowadził pewnego razu owce w głąb pustyni i przyszedł do góry Horeb. Wtedy ukazał mu się Anioł Pański w płomieniu ognistym ze środka krzaka. Mojżesz widział jak krzak płonął ogniem, ale nie spalał się od niego” (3,1-3). Przez długie lata botanicy nie byli jednomyślni w rozpoznaniu palącego się krzewu. Dzisiaj wiadomo, że nie był to krzew tylko bylina z rodziny traw o nazwie: dyptam jesionolistny (Dictamnus albus ).

 

 

Roślina ta rośnie na obszarach pustynnych południowego i wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego. Spotkać ją można też wśród stepowych zarośli na Półwyspie Synajskim. Z wielu względów jest ciekawa i fascynująca.

Liście dyptamu przypominają liście jesionu, są tylko grubsze i intensywniej zielone. Cała roślina pokryta jest niewielkimi gruczołkami, wydzielającymi olejki eteryczne. Stąd wokół dyptamu unosi się piękny, charakterystyczny aromat przypominający zapach cytryny zmieszanej z cynamonem. Z końcem lata liście dyptamy nabierają barwy żółtej. Różowe, okazałe, bardzo charakterystyczne kwiaty dorastają do 130 cm wysokości i zebrane są w luźne, piramidalnie ułożone wiechy. Dlatego dyptam jest cenioną rośliną ozdobną naszych ogrodów i bukietów w stanie świeżym jak i zasuszonym.

Korzeń dyptamu posiada właściwości lecznicze. Leczące właściwości mają także liście i kwiaty, a nawet nasiona. Roślina wykorzystywana jest także w przemyśle perfumeryjnym.

W ciepłych krajach gdzie temperatura w ciągu dnia osiąga nawet 50 stopni C stężenie olejków eterycznych wydzielanych przez rośliny może być tak wielkie, że dochodzi do ich samozapalenia. Płoną wtedy delikatnym zielonawym lub czerwonym płomieniem. Mojżesz pasący na pustyni owce widział prawdopodobnie płonący dyptam.

Warto jeszcze wspomnieć, że dyptam zagrożony jest całkowitym wyginięciem, dlatego umieszczony jest na liście roślin ściśle chronionych. W Polsce występuje w trzech miejscach: w rezerwacie Kulin niedaleko Włocławka, na Śląsku w okolicach Cieszyna oraz w leśno - stepowym rezerwacie Grabowiec koło Bogucic.

w górę

Migdałowiec

(Amygdallus communis)

 

Jest drzewem należącym do rodziny różowatych, tej samej do której należy wiśnia, śliwa i brzoskwinia. Roślina ta pochodzi  z Azji Środkowej i Mniejszej. Migdałowiec znany jest i  uprawiany od tysięcy lat. W ciepłym klimacie wyrasta jako drzewo do 10 m wysokości.. U nas uprawiane jest jako krzew zdobiący parki i ogrody. W Palestynie migdałowiec zakwita wczesną wiosną na przełomie stycznia i lutego pokrywając się różowymi lub białymi, delikatnymi kwiatami. Lancetowate o piłkowanych brzegach liście pojawiają się po przekwitnięciu kwiatów. Owocem jest szarozielony pestkowiec, który dojrzewa jesienią. Zbiera się je potrząsając drzewem, z owoców wypadają wtedy brązowe pestki. Wewnątrz znajdują się nasiona znane jako migdały. Mogą być migdały słodkie, używane w cukiernictwie i migdały gorzkie, z których uzyskuje się olej migdałowy wykorzystywany do produkcji likierów, w przemyśle mydlarskim i kosmetycznym, a także do smarowania precyzyjnych mechanizmów.

 

 

Olej migdałowy ma wielkie wartości odżywcze. Słodkie migdały zawierają 26% węglowodanów, 55% tłuszczu wiele witamin i minerałów. W lecznictwie, jako zasobne w tłuszcze wielonienasycone, stosowane są do obniżania tzw. złego cholesterolu, a w to miejsce powodują wzrost dobrego cholesterolu. W cukiernictwie z migdałów słodkich wytwarza się marcepan. Migdały są przysmakiem chętnie zjadanym na surowo jako kandyzowane, prażone lub solone.

W Biblii migdałowiec wspomniany jest 8 razy, a słowo „migdał” tylko 2 razy. Migdałowiec jest symbolem czuwania. Słowo hebrajskie „szaqed” oznaczające drzewo migdałowe znaczy też „czuwający”. Dlatego u proroka Jeremiasza czytamy: „Dobrze widzisz, bo czuwam nad moim słowem by je wypełnić” ( 1,11). Bóg czuwa bowiem nad narodem wybranym i troszczy się o wszystko. Może nawet sprawić, że zakwita drzewo gdy wokół jeszcze jest zima.

W Księdze Liczb mamy opisaną historię laski Aarona, która w ciągu jednej nocy zakwitła i wydała dojrzałe owoce. Działo się to wtedy gdy naród wybrany kroczący do Ziemi Obiecanej zbuntował się i nie chciał uznać w Aaronie najwyższego kapłana. Bóg rozkazał wtedy aby książę każdego pokolenia przyniósł do namiotu spotkania laskę z wypisanym na niej imieniem. Następnego dnia tylko laska Aarona wypuściła gałązki i zakwitła. Znaczy to ,że pokolenie Lewiego jest pierwszym wśród wszystkich pokoleń izraelskich.

W historii sztuki kształt migdała znalazł zastosowanie w mandorli, aureoli otaczającej Chrystusa Zmartwychwstałego, który jest Sędzią świata. Czasami mandorla może otaczać postać Maryi i świętych.

w górę

Cedr Libański

(CEDRUS LIBANI)

 

To wspaniałe, wyrastające do 40 m wysokości drzewo jest symbolem długowieczności, nieprzemijalności i szlachetnego piękna. Znanych jest kilka gatunków cedrów. W Biblii aż 76 razy wymieniany jest cedr libański. W starożytności cedry libańskie bardzo ceniono ze względu na drewno odporne na gnicie i na działanie wszelkiego robactwa. Wykorzystywano je do budowy statków handlowych i wojennych, do budowy pałaców i świątyń. Pałac króla Dawida w Jerozolimie zbudowany był z drewna cedrowego dostarczonego przez króla fenickiego Hirama. Potężne cedrowe pnie pochodziły z gór Libanu bo cedry rosną na wysokości 1000-2000 metrów n p m tworząc lasy mieszane i czyste złożone tylko z drzew jednego gatunku. Świątynia jerozolimska także zbudowana była z drewna cedrowego.

Cedr Libański jest zimozielonym drzewem iglastym o igłach niebieskozielonych lub ciemnozielonych długości 10-25 mm. Korona drzewa jest szeroka o pokroju parasolowatym. Wokół cedru unosi się miły zapach. Szyszki ma duże około 10 cm , w których nasiona dojrzewają 2-3 lata po kwitnieniu. Z nasion uzyskiwano w starożytności olejek cedrowy wykorzystywany do sporządzania lakieru, jakim pokrywano sarkofagi mumii egipskich. Olejkiem cedrowym impregnowano księgi. Olejek chronił przed robactwem.

Dzisiaj cedry są gatunkiem zagrożonym całkowitym wyginięciem. Już w Księdze Izajasza znajduje się werset wyrażający radość cedrów i jodeł z upadku króla Babilonu „odkąd ty ległeś, nikt nie przychodzi aby nas ścinać”(14,8). Doprowadziła do tego rabunkowa eksploatacja lasów cedrowych. W Libanie ocalał tylko jeden rezerwat, w którym rośnie 400 cedrów. Wiek niektórych rosnących w nim drzew oceniany jest na 3000 lat. Cedry można też spotkać jako rośliny ozdobne upiększające nasze parki i ogrody.

 

SYMBOLIKA CEDRU LIBAŃSKIEGO

Psalm 92,13 głosi: „Sprawiedliwy zakwitnie jak palma, rozrośnie się jak cedr na Libanie”. Jest człowiekiem silnym i wytrwałym, bo moc jego jest z Boga. Cedr był symbolem władzy królewskiej. Do dzisiaj drzewo to znajduje się w godle i na fladze Libanu. Oblubieniec opiewany w „Pieśni nad Pieśniami” posiada „postać wyniosłą jak Liban , wysmukłą jak cedry”(5,15. W pałacu króla Salomona znajdowała się sala kolumnowa przypominająca las cedrowy. Była oznaką wspaniałości i bogactwa królestwa i monarchy.

w górę

SZARAŃCZYN STRĄKOWY

(Ceratonia siliqua)

 

Szarańczyn jest wiecznozielonym drzewem pochodzącym z Azji Mniejszej szczególnie z Syrii i Arabii, gdzie jest uprawiany od 2000 lat jako roślina pastewna.  Drzewo dorasta do 15-18 metrów wysokości. Może rosnąć na glebach suchych i nieurodzajnych ale wymaga ciepłego klimatu.  Korona jest szeroka o nielicznych gałęziach z korą szarobrązową i popękaną. Liście ma skórzaste, świecące, koloru ciemnozielonego.

Ewangeliści pisząc o świętym Janie Chrzcicielu wspominają, że mieszkał on na pustyni gdzie żywił się miodem i szarańczą. Chodzi tu nie o owady tylko o owoce szarańczynu, którymi są strąki zwane chlebem świętojańskim. Dorastają one do 20 cm długości i są dobrą paszą dla zwierząt. W czasach kryzysu żywią się nimi ludzie, ponieważ nasiona zawierają cukier (do 50%), pektyny i garbniki. Syn marnotrawny z ewangelii św. Łukasza (15,16) zazdrościł świniom, które miały dość strąków do jedzenia on zaś był głodny. Były to zapewne strąki szarańczynu.

W dzisiejszych czasach szarańczyn jest uprawiany na wielkich plantacjach. Z nasion produkuje się mączkę chleba świętojańskiego, używaną jako substancja zagęszczająca (spotykaną np. w jogurtach) o symbolu E-410. Wypalone i zmielone ziarna są substytutem kawy. Z owoców wyciska się sok wykorzystywany jako syrop w konserwach owocowych.

 

< Prześlij zdjęcie >

 

Ciekawostką jest fakt używania ziaren szarańczynu przez aptekarzy i jubilerów jako miara wagi. Nazwa „karat” pochodzi od greckiej nazwy  „keration”  jak nazywano ziarna szarańczynu. Są one zawsze jednakowej wielkości i kształtu i można ich było używać do precyzyjnego ważenia bardzo małych ilości.

w górę

cdn.