w górę

Kiedy otwieramy Pismo św. znajdujemy w Starym Testamencie kilkanaście ksiąg prorockich. Czasami nazywamy je księgami profetycznymi. Nauki biblijne dzielą je na 4 proroków większych, do których zaliczamy: proroka - Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i Daniela oraz 12 proroków mniejszych, do których należą: prorok - Ozeasz, Joel Amos, Abdiasz, Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz i Malachiasz. W sumie mamy 16 ksiąg prorockich, chociaż w Starym Testamencie z imienia jest  wymienionych więcej proroków, jak na przykład Eliasz i jego uczeń Elizeusz. Wyjaśnijmy kim był prorok w Starożytnym Izraelu. Najkrócej można powiedzieć, że prorok jest to mąż przemawiający w imieniu Boga i z Jego polecenia. Czasem spotykamy określenie, że prorok jest „ustami Boga”, przypominającym kaznodzieję. Prorocy przepowiadali więc słowo Boga. I chociaż słowo „prorokować” w potocznym znaczeniu kojarzy się z przewidywaniem przyszłości, to przecież profetyzm izraelski zajmował się bardziej teraźniejszością, odnosząc się do sytuacji w jakiej znalazł się naród wybrany. Od najbliższej niedzieli wchodzimy w liturgiczny czas Adwentu, czas oczekiwania na święta Bożego Narodzenia. Biorąc udział w roratach usłyszymy w liturgii słowa czytania z księgi proroka Izajasza, który swoją działalność prorocką  rozpoczął w 740 roku przed narodzeniem Chrystusa. Był rodowitym mieszkańcem Jerozolimy wywodzącym się spośród arystokracji. Był bardzo utalentowanym poetą, o czym przekonujemy się czytając jego proroctwa.

Drugim, który prorokował współcześnie z Izajaszem, był prorok Micheasz,

należący do 12 proroków mniejszych. Imię Micheasz tłumaczy się: Któż jest jak Jahwe. Księga Micheasza nie jest obszerna, obejmuje 7 rozdziałów. Bibliści wyodrębnili z nich 3 części:

1. Sąd  nad Izraelem – rozdz. 1 - 3

2. Nadzieje mesjańskie – rozdz. 4 - 5

3. Droga do zbawienia – rozdz. 6 - 7

Z pierwszego wiersza księgi proroka Micheasza dowiadujemy się, że pochodził on z miejscowości Moreszet leżącej w dolinie Szefeli. Dolina Szefeli była to żyzna nizina nadmorska, ciągnąca się od granicy Galilei na południe. Uprawiano tam oliwki i sykomory. Micheasz głosił proroctwa za panowania trzech królów: Jotama w latach 739 - 736, Achaza w latach 734 - 728 i króla Ezechiasza, którego panowanie przypada na lata 728 - 699. W mowach prorockich Micheasza odnajdujemy groźby, zapowiedź gniewu Bożego i kary. I chociaż prorok zapowiada zniszczenie Jerozolimy to wpatrzony w bardzo odległą przyszłość zapowiada nadejście czasów mesjańskich. Ocalona z nawały wojen „Reszta Izraela” osiągnie szczęśliwą przyszłość i królestwo mesjańskie. Prorok bardzo konkretnie wskazuje, że władcą w tym królestwie będzie Boży wysłannik, który wyjdzie z Betlejem: „ A ty Betlejem Efrata najmniejsze jesteś wśród plemion judzkich! Z ciebie mi wyjdzie Ten, który będzie władał w Izraelu, A pochodzenie Jego od początku, od dni wieczności” (5,1). Nie będą miały znaczenia zewnętrzne formy religijności. Królestwo to bowiem wymaga przemiany serca, pełnienia sprawiedliwości i czynów miłosierdzia: „Powiedziano ci człowiecze co jest dobre i czegoż żąda Pan od ciebie, jeśli nie pełnienia sprawiedliwości, umiłowania życzliwości i pokornego obcowania z Bogiem twoim” (6,8). Mówiąc o proroku Micheaszu warto wskazać na fragment księgi 6,3 zatytułowany „Skarga Boża przeciw ludowi”. Tekst ten już w VII wieku znalazł zastosowanie w liturgii Wielkiego Piątku by wyrazić uczucia cierpiącego Zbawiciela: „Ludu mój, cóżem ci uczynił? Czym ci się uprzykrzyłem? Odpowiedz mi! Otom cię wywiódł z  ziemi egipskiej z domu niewoli wybawiłem ciebie" (Mi 6,3).

E.Mańka

w górę

Najwcześniejszym ze starotestamentalnych proroków był Amos,

jak sam o sobie napisał, wieśniak pochodzący z Tekoa (Am1,1). Zajmował się pasterstwem oraz hodowlą sykomor. Owoce tego drzewa przypominają figi lecz są gorszej jakości. Kilka dni przed ich zerwaniem należało je naciąć aby uwolnić wykluwające się w nich owady. Inaczej owoce sykomory nie nadawały się do spożycia. W czasie gdy w Jerozolimie działał Izajasz i Micheasz, na północy orędzie prorockie głosił Amos. Działał on za panowania króla Jeroboama II w latach 765-763. Po śmierci króla Salomona państwo rozpadło się na dwa: Królestwo Południowe – Judę i Królestwo Północne – Izrael. Stolicą Judy była Jerozolima i tam znajdowała się świątynia, główny ośrodek kultu. Stolicą Królestwa Północnego była w czasach Amosa  Samaria, a miejscem narodowego kultu i pielgrzymek stało się Betel, miasto do którego został posłany prorok. Społeczeństwo izraelskie przeżywało swoje prosperity, panował dobrobyt i bogactwo, zamożni prowadzili beztroskie i hulaszcze życie ale zaczynały być widoczne oznaki społecznego upadku: ucisk biedoty i skorumpowanie bogatych. Prorok piętnował obłudę i faryzeuszostwo, które pod pozorem pobożności i skrupulatnego wypełniania nakazów religijnych kazało coraz bardziej uciskać biednych i ich wykorzystywać. Zapowiadał dni gniewu Bożego i kary. Tym większa będzie kara im więcej dobrodziejstw naród otrzymał od Pana. Zapowiedzi te wypełniły się w roku 721, czterdzieści lat po tym jak Amos głosił proroctwa. Asyria wielkie mocarstwo najechało wtedy Królestwo Północne, obległo Samarię. Po zdobyciu stolicy naród izraelski został uprowadzony w niewolę, deportowany do Asyrii. Po wypełnieniu swego prorockiego zadania Amos wrócił do swej rodzinnej miejscowości Tekoa i tam prawdopodobnie znajduje się jego grób.

E.Mańka

w górę

Samuel – wyproszony u Boga

W Starym Testamencie znajdują się dwie księgi Samuela przedstawiające historię narodu wybranego od narodzin Samuela - ostatniego z sędziów aż do panowania króla Dawida. Chociaż Samuel nie jest głównym bohaterem 1 i 2 Sm to warto przypatrzeć się tej postaci, bowiem przedstawiona jest barwnie na tle dziejów monarchii Saula i Dawida. Samuel jest dzieckiem wyproszonym u Boga przez Annę poślubioną Elkanie. Przez wiele lat pan Bóg zamknął jej łono i nie miała ona potomstwa, co uchodziło w oczach ówczesnych za hańbę i brak Bożego błogosławieństwa. W czasie pielgrzymki do świątyni w Szilo zrozpaczona Anna modliła się żarliwie, prosząc Boga o potomka. Bóg łaskawie wysłuchał prośby Anny i dał jej syna, którego nazwano Samuel, co znaczy „Bóg wysłuchał”. W wieku kilku lat chłopiec został poświęcony Panu i oddany pod opiekę kapłana Helego do świątyni w Szilo. Miasto było centrum kultu religijnego w czasach sędziów tam była przechowywana Arka Przymierza. (Jerozolima została zdobyta dopiero przez króla Dawida). Samuel jako prorok miał wielkie znaczenie i wpływy w Izraelu. Otrzymał od Boga nakaz namaszczenia Saula na pierwszego króla Izraela (1Sm 8, 5-22), a kiedy Saul został odrzucony przez Boga, Samuel namaścił na króla  Dawida. Zachęcam do lektury Ksiąg Samuela i następnych 1 i 2 Królewskiej, dowiemy się z nich znacznie więcej o królu Saulu i Dawidzie, wojnach jakie prowadzili, dowiemy się przede wszystkim o ich wierności i miłości Boga.

E.Mańka

w górę

Piewca miłości Boga do narodu wybranego 

Nieco młodszym od proroka Amosa jest Ozeasz. Proroctwa głosił w VIII wieku przed Chrystusem w państwie północnym królestwa Izraela, za panowania dynastii Jehu, przed upadkiem Samarii w 721 roku przed Chrystusem, kiedy potęga wojsk asyryjskich najechała na Izrael. Samaria została wtedy zdobyta po trzyletnim oblężeniu, a część ludności deportowana do niewoli. Imię Ozeasz tłumaczy się jako: „Jahwe wybawił”. Dokładniej działalność Ozeasza można umieścić w przedziale 745 - 725 roku. przed Chrystusem.

Pierwsza część księgi Ozeasza, rozdział 1 - 3 opisuje historię małżeństwa proroka. Bóg powiedział do niego: „Idź, a weź za żonę kobietę co uprawia nierząd i bądź ojcem dzieci nierządu” (Oz 1,2). W Izraelu na dzieci przechodziła opinia o ich matce. Prorok poślubił więc Gomer córkę Diblaima i miał z nią troje dzieci. Dał szansę swej żonie powrotu na drogę prawości i udowodnienia wierności. Małżeństwo Ozeasza jest symboliczne i ukazuje sytuację narodu wybranego, który odwraca się od prawdziwego Boga Jahwe i dąży za bożkami obcych narodów, oddaje im cześć, składa ofiary i buduje im miejsca kultu. Na przykładzie małżeństwa Ozeasza i jego postępowania z niewierną żoną ukazana jest miłość Boga do narodu wybranego. Bóg kocha go miłością bezgraniczną, pomimo że lud ten zdradza Go i biegnie za obcymi bożkami. W języku prorockim bałwochwalstwo jest „cudzołóstwem”.

Druga część księgi Ozeasza, rozdział 4 - 14 stanowi szereg mów, w których prorok karci nadużycia polityczne i religijne. Piętnuje wszystkie grupy społeczne, które sprzeniewierzyły się Prawu Bożemu i nie zachowały Przymierza. Bóg wymaga od każdego narodu pełnego oddania i wierności. Sam okazuje wielką miłość. Prorok zapowiada czasy, kiedy zapanuje pierwotna miłość Boga i stworzenia:

„I poślubię cię sobie znowu na wieki,

Poślubię przez sprawiedliwość i prawo,

Przez miłość i miłosierdzie.

Poślubię cię sobie przez wierność,

Poznasz Jahwe”

E.Mańka

w górę

Nie mamy zbyt wielu wiadomości o Sofoniaszu zaliczanym do proroków mniejszych. Wiemy, że głosił proroctwa tuż przed działalnością Jeremiasza, prawdopodobnie w latach 640 - 630 przed Chrystusem. Prorok Sofoniasz pisze o swym pochodzeniu w pierwszym wersecie księgi, z czego wynika, że jego ród mógłby wywodzić się od króla Ezechiasza. Działalność jego przypada na czas panowania małoletniego króla Jozjasza. Wszystkie te fakty wskazują, że Sofoniasz pochodził i działał w Judzie. Księga Sofoniasza dzieli się na trzy części. Pierwsza - zapowiedź sądu nad Judą i Jerozolimą (1,1-2), druga – groźby przeciw Izraelowi i innym narodom - nawoływanie proroka do uczciwego życia, trzecia – obietnice dla Izraela i innych narodów. Prorok piętnował pogański kult obcych bóstw i  przyjmowanie obcych zwyczajów. Krytykował fałszywych proroków, gwałt i niesprawiedliwość społeczną. Pisze: „Biada buntowniczemu i splugawionemu miastu, co stosuje ucisk!” Karą za wszelkie nieprawości będzie dzień Pański, jako dzień sądu Bożego.

„Dzień ów będzie dniem gniewu,

Dniem ucisku i utrapienia,

Dniem ruiny i spustoszenia,

Dniem ciemności i mroku”.

Wykonawcą tego wyroku będą wojska nieprzyjacielskie, napadające Judę i Jerozolimę.  Reszta, która ocaleje będzie ludem wiernym i sprawiedliwym, biednym i pokornym. Odziedziczą oni królestwo Boże.

E.Mańka

w górę

O proroku Nahumie głoszącym proroctwa na przełomie VII i VI wieku przed Chrystusem, mamy mało wiadomości. Sam napisał, że pochodzi z Elkosz jednak miejscowość ta nie została zidentyfikowana. Księga proroctw Nahuma dotyczy Niniwy i jej upadku w roku 612 przed Chrystusem. Stąd wnioskuje się, że prorok rozwinął swą działalność wkrótce po 616 roku, gdy zbliżał się kres imperium asyryjskiego. Księga Nahuma jest utworem poetyckim rozpoczynającym się kunsztownie skonstruowanym alfabetycznym psalmem, gdzie prorok przedstawia potęgę gniewu Pańskiego: „Zazdrosnym i mszczącym się Bogiem jest Pan Mścicielem jest Pan i Władcą pełnym gniewu”. Zapytajmy skąd ten gniew Pana? Bóg jest rozgniewany na tyrańskiego wroga Izraela, który uciska naród wybrany i gnębi. Zburzenie Niniwy będzie karą za zbrodnie i gwałty: „Biada miastu krwawemu! Całe kłamliwe i grabieży pełne. Nie ustaje rabunek”. Prorok wyraża myśl, że upadek Asyrii i zburzenie Niniwy jest zniszczeniem pogańskiego świata, będącego w opozycji do Boga Jahwe. Dlatego jest triumfem Boga i jego potęgi oraz jest triumfem Jego ludu.

E.Mańka

w górę

Zaliczany jest do tzw. proroków mniejszych.

W przeciwieństwie do proroków wcześniejszych nie zostawił w swej księdze daty działalności. Nie wiemy ani skąd pochodził, ani jakie są jego korzenie. Z kontekstu księgi możemy wywnioskować, że proroctwa swe głosił w latach 605 – 597 przed Chrystusem, a wiec przed zburzeniem świątyni w Jerozolimie i upadkiem państwa judzkiego. Prorok Habakuk byłby wiec rówieśnikiem Jeremiasza.

Księga Habakuka jest starannie skomponowana. Zaczyna się lamentacją prorocką i odpowiedzią Boga. Lamentacja ta przechodzi dalej w pięciokrotnie powtórzone  „biada” pod adresem niesprawiedliwych, czyniących zło. Jednak ci niesprawiedliwi nie są Izraelitami lecz Babilończykami, którzy napadają i uciskają naród wybrany.

Główna myśl przesłania prorockiego Habakuka jest taka: Bóg jest sprawiedliwym rządcą świata i chociaż posługuje się obcymi narodami aby karcić  Izraela, to nie pozwoli na triumf najeźdźcy i bezbożnego oddawania się bałwochwalstwu. Ważnym stwierdzeniem u Habakuka o sprawiedliwym są słowa: „ zginie ten co jest ducha nieprawego, a sprawiedliwy żyć będzie dzięki swej wierności” (2,4). Zdanie to odnajdziemy w listach św. Pawła uzasadniających naukę apostoła o usprawiedliwieniu (Rz 1, 17), Ga (3, 11).

E.Mańka

w górę

cc leżącego 6 km na północny wschód od Jerozolimy. Jego ojcem był kapłan Chilkiasz. (1,1) Dokładniejsza data urodzenia i śmierci Jeremiasza nie jest znana. Do pełnienia misji prorockiej został powołany w 13 roku panowania króla Jozjasza czyli w 627. Jako prorok działał około 40 lat, w latach 626 - 586. Jest postacią tragiczną, której misja, po ludzku patrząc, zupełnie się nie powiodła. Jego misją było bowiem głoszenie zniszczenia, gwałtu i ruiny umiłowanego przez Boga narodu wybranego. Wielokrotnie wypomina grzechy popełniane przez Izraelitów: uleganie wpływom obcych narodów, przyjmowanie ich wierzeń, odwracanie się od Boga Jahwe. Nawołuje by ludzie zeszli z drogi zła, pogaństwa i bałwochwalstwa, a weszli na drogę pokuty i nawrócenia. Wypomina grzechy popełniane w życiu społecznym: niesprawiedliwość i krzywdę biednych, bogacenie się bogatych. Pomimo wielkiego zaangażowania proroka w swa misję był on lekceważony i zwalczany. Prześladowano go i więziono: „Kapłani, prorocy i cały lud słyszeli Jeremiasza mówiącego słowa w domu Pańskim. Gdy zaś Jeremiasz skończył mówić wszystko to co Pan nakazał głosić całemu ludowi, prorocy i cały lud pochwycili go mówiąc: Musisz umrzeć” (26,7), chłostano (20,2), usiłowano nawet zabić (11,21). Naród izraelski nie posłuchał go nawet wtedy, gdy proroctwa Jeremiasza wypełniają się. Oblężona Jerozolima zostaje zdobyta i dostaje się w ręce wojsk babilońskich, a część ludności zostaje deportowana do Babilonu. Wobec takich tragicznych wydarzeń ludzie nadal nie wierzą Jeremiaszowi , nie chcą postępować zgodnie z zaleceniami proroka, działają według własnej woli, pogłębiając klęskę. Wbrew swojej woli Jeremiasz opuścił ojczyznę udając się na wygnanie do Egiptu. Ludowe podania głoszą, że został tam ukamienowany przez rodaków. Jeremiasz jest postacią tragiczną. Pod wieloma względami przypomina i zapowiada Mesjasza, Jezusa Chrystusa cierpiącego prześladowania i niezrozumianego przez naród wybrany. Tak jak Jezus Jeremiasz ponosi klęskę ale jest to klęska pozorna. Jezus zwyciężył zło i śmierć, misja Jeremiasza przyniosła po latach dobre owoce. Ustawiła religijność Izraelitów w niewoli pozwalając zachować ich narodową tożsamość i umożliwić odnowę życia religijnego po powrocie do kraju.

E.Mańka

w górę

Tak jak ogłosił to prorok Jeremiasz naród wybrany po upadku Jerozolimy został uprowadzony do niewoli. Najznaczniejsi jego obywatele już w czasie pierwszej deportacji w roku 597 przed Chrystusem dostali się do Babilonu. Wśród nich był Ezechiel – jeden z czterech proroków większych. Imię Ezechiel tłumaczy się jako: „Bóg jest mocny”, albo też:Bóg czyni mocnym”. Pochodził z rodu kapłańskiego i sam sprawował urząd kapłański. Gdy zamieszkał w Babilonie w miejscowości Tell Abib nad kanałem Kebar  (por Ez 1,3-3,15) został powołany na urząd proroka. Jego działalność prorocka trwała 20 lat, do 570 r.  przed Chr. Widzimy więc, że Bóg nawet w swym zagniewaniu z powodu niewierności, nie opuścił swego ludu ale nadal posyłał im proroków. Z księgi Ezechiela dowiadujemy się, że Bóg przeznaczył Ezechiela by był „stróżem nad pokoleniami izraelskimi” (3,17). Sytuacja wygnańców nie była łatwa. Cierpieli z powodu oddalenia od Jahwe i zburzenia świątyni jerozolimskiej. Nie potrafili jednak dostrzec, że ich grzechy bałwochwalstwa i odstępstwa od Boga spowodowały gniew Boży i karę wygnania. Prorok Ezechiel niesie więc narodowi wybranemu słowa pociechy i nadziei. W wizji rydwanu Jahwe ((rozdz 1 ) pokazuje, że Bóg może podążyć za swym ludem nawet do najodleglejszego miejsca na ziemi i tam z nim zamieszkać. Inna wizja prorocka – wysuszonych kości uczy, że kara Boża nie jest ostateczna. Bóg może ożywić to co martwe i obiecuje powrót Izraela do Palestyny. Zapowiada odbudowę Królestwa i odbudowę świątyni jerozolimskiej. Data i miejsce śmierci proroka nie są nam znane. Prawdopodobnie zmarł on na wygnaniu, a jego uczniowie i przyjaciele uporządkowali i spisali literacką spuściznę Ezechiela. Ezechiel jest prorokiem różniącym się od Izajasza czy Jeremiasza. Księga Ezechiela napisana jest głównie prozą (choć nie brak w niej poezji), a język proroctw jest suchy, czasem nawet chropawy, intelektualny. Nie ma tam żaru uczuć jak u Jeremiasza lub wspaniałego stylu Izajasza. Znajdujemy jednak u Ezechiela głębię ducha, którym porusza serca grzeszników, pociesza upadłych tracących nadzieję, staje się ojcem i pasterzem odpowiedzialnym za naród wybrany.

E.Mańka

w górę

Imperium babilońskie nie przetrwało długo, bowiem w roku 559 przyszedł na świat Cyrus późniejszy król perski zdolny dowódca wojskowy, który rozbił potęgę Babilonu . Na Bliskim Wschodzie wyrosło nowe imperium perskie.  Król Cyrus prowadził łagodną politykę wobec podbitych narodów i w roku 538 przed Chr. wydał edykt pozwalający na powrót Żydów do Palestyny. Dokument ten przewidywał zwrot zagrabionych przedmiotów kultu ze świątyni jerozolimskiej, a także nakazywał wsparcie materialne wygnańcom powracającym do zrujnowanej ojczyzny. Niewielka grupa wygnańców pod wodzą pochodzącego z królewskiego rodu księcia judzkiego Szeszbassara wyruszyła do Palestyny. Najważniejszym zadaniem powracających była odbudowa ołtarza ofiarnego i ustanowienie kultu Boga Jahwe. Działalność proroka Aggeusza przypada na  rok 520, kiedy Żydzi budowali drugą świątynię. Prorok działał na terenie Jerozolimy, a treść jego proroctw dotyczy bezpośrednio odbudowy świątyni. Księga Aggeusza złożona jest z czterech mów. W jednej z nich, skierowanej do przywódcy ludu Zorobabela i arcykapłana Jozuego czytamy:

„Czy jest miedzy wami ktoś, co widział ten dom w jego dawnej chwale? A jak się on wam teraz przedstawia? Czyż nie wydaje się wam, jakby go w ogóle nie było? Teraz jednak nabierz ducha Zorobabelu, nabierz ducha, arcykapłanie Jozue, nabierz też ducha cały ludu ziemi! Do pracy! Bo Ja jestem z wami – wyrocznia Pana Zastępów”

Prorok Aggeusz ukazuje nam Boga jako najbardziej godnego czci Opiekuna Izraela i Wszechmocnego Władcę świata. Zapowiada erę mesjańską kiedy oczekiwany Mesjasz przyniesie światu pokój. Nie mamy zbyt wielu informacji o proroku. Prawdopodobnie Aggeusz nie dożył chwili ukończenia świątyni.

E.Mańka

w górę

Prorok Zachariasz działał w Jerozolimie współcześnie z Aggeuszem za panowania perskiego króla Dariusza I. Hebrajskie imię „Zekarjah” tłumaczy się jako „Jahwe pamięta”. Zachariasz był jednocześnie kapłanem i prorokiem. Jest autorem proroctw spisanych w Za 1-8. Druga część księgi Za 9-14 wyraźnie różniąca się od pierwszych ośmiu rozdziałów została zredagowana przez innego autora. My przyglądamy się autorowi rozdziałów 1-8. Rozdziały te zawierają opis ośmiu nocnych wizji. Wszystkie skomponowane zostały według schematu: wprowadzenie do wizji, teofania lub angelofania, dialog między prorokiem, a przedmiotem wizji oraz pytanie proroka o znaczenie wizji. Księga proroka Zachariasza ukazuje Boga jako zatroskanego o los swego narodu wybranego. W Za 1,14 Bóg mówi: „ Darzę Jeruzalem i Syjon ogromną miłością, lecz gniew mój zaciążył nad narodami pysznymi, bo gdy Ja gniewałem się tylko trochę, one przesadziły w karaniu. Dlatego tak mówi Pan: Ze zmiłowaniem wracam do Jeruzalem, Dom mój tam stanie znowu – wyrocznia Pana Zastępów – i sznur mierniczy będzie rozciągany w Jerozolimie.” Bóg ukazany przez Zachariasz jest Bogiem wszystkich narodów, które oddają Mu cześć: „Liczne ludy i mnogie narody przychodzić będą, aby szukać Pana Zastępów w Jeruzalem i zjednać sobie przychylność Pana”. Bóg czuwa nad całym światem i wszystkimi narodami. Pełne objawienie  Bożej Opatrzności nastąpi w czasach mesjańskich. Prorok przedstawia radość i szczęście czasów mesjańskich, kiedy nastąpi odrodzenie moralne i polityczne Izraela.

E.Mańka

w górę

Po powrocie z niewoli babilońskiej państwo żydowskie jest jedną z prowincji imperium perskiego. Przywódcami narodu wybranego są Ezdrasz i Nehemiasz. Świątynia jerozolimska podnosi się z ruin pod kierunkiem Zorobabela. Żydzi posiadają dość dużą swobodę w sprawowaniu rządów. Rozpoczęła się odbudowa życia religijnego i politycznego. Nehemiasz zwalczał małżeństwa mieszane, zakazane przez Prawo (Wj 34,16; Pwt 7,1), piętnował nieprzestrzeganie szabatu, zachłanność bogaczy i brak miłosierdzia dla biednych. Na czas odbudowy państwa żydowskiego Bóg posłał do swego narodu proroka Malachiasza. Imię „Malachiasz” oznacza: „posłem jest Jahwe” lub „poseł Jahwe”. O proroku Malachiaszu nie wiemy ani kim  był, ani skąd pochodził. Z księgi jego proroctw wnioskujemy, że działał w Jerozolimie w pierwszej połowie V wieku. Zanim przywódcy narodu zakazali małżeństw mieszanych, prorok Malachiasz piętnował plagę rozwodów i małżeństw zawieranych z pogańskimi mieszkańcami Palestyny. Wskazywał, że mogą się stać przyczyną  przyjmowania kultu obcych bóstw i osłabienia, a nawet porzucenia  Przymierza z Bogiem. Podkreślając ścisłą łączność wszystkich Izraelitów prorok pisze: „Czyż nie mamy wszyscy jednego Ojca? Czyż nie stworzył nas jeden Bóg?  Dlaczego oszukujemy jeden drugiego, znieważając przymierze naszych przodków?”(2, 10). W wypełnianiu kultu religijnego domaga się szczerości i pobożności. Dla krzywoprzysięzców, wyzyskiwaczy i lichwiarzy zapowiada sprawiedliwy sąd Boży. Zapowiada nadejście czasów mesjańskich, kiedy ustaną ofiary Starego Przymierza, a sprawowana będzie „ofiara czysta” . Nadejście Mesjasza poprzedzi Jego poprzednik, którym był Jan Chrzciciel. W ostrych słowach prorok piętnuje wykroczenia kapłanów izraelskich: „Jeśli nie usłuchacie i nie weźmiecie sobie do serca tego, iż macie oddawać cześć memu imieniu, mówi Pan Zastępów, to rzucę na was przekleństwo i przeklnę wasze błogosławieństwo”( Ml 2, 2). Księga Malachiasza pięć razy cytowana jest w nowym Testamencie.

E.Mańka

w górę

Prorok Abdiasz, którego imię tłumaczymy jako: „ Sługa Jahwe” lub „Czciciel Jahwe” jest autorem najkrótszej księgi Starego Testamentu. Nie mamy żadnych historycznych wzmianek o autorze Księgi Abdiasza. Nie wiemy skąd pochodził, ani czym się zajmował. Treścią Księgi Abdiasza jest potępienie zbrodni Edomitów popełnionych wobec narodu izraelskiego. „Z powodu gwałtu wobec brata twego, Jakuba Okryje cię hańba i wycięty zostaniesz na wieki”. Edomici byli ludem pochodzącym od Ezawa pierworodnego syna Izaaka i Rebeki. Zajmowali pustynne tereny położone na południe od Izraela. Nie byli przyjaźnie nastawieni do Izraelitów, w konfliktach zbrojnych opowiedzieli się po stronie wrogów Izraela. Pustoszyli ziemię palestyńską i plądrowali Jerozolimę. Bóg wstawi się za swoim ludem izraelskim i ukarze tych, którzy przeciw niemu wystąpili. Abdiasz zapowiada odrodzenie Jerozolimy i założenie mesjańskiego królestwa dla Pana na Syjonie.

E.Mańka

w górę

Zaliczany jest do 12 proroków mniejszych. Jego imię znaczy „Jahwe jest Bogiem”. Nie mamy pewnych wiadomości o tym kim był i skąd pochodził. Brak jest także pewności do daty głoszenia przez niego proroctwa i powstania księgi. Prawdopodobnie pochodził z Judei, był synem Petuela. Działał na terenie Jerozolimy około IV wieku przed Chrystusem, a więc po niewoli babilońskiej. Stad też w księdze nie ma żadnych wzmianek o królu i królestwie. Myślą przewodnia księgi jest „dzień Pański” jako dzień sądu Jahwe nad narodami. Dlatego prorok nawołuje naród wybrany do pokuty i nawrócenia. Ma to być autentyczne nawrócenie wewnętrzne, zwrócenie się ku Bogu. „Nawróćcie się do Mnie całym swym sercem, Przez post, i płacz, i lament. Rozdzierajcie jednak serca wasze, a nie szaty! Nawróćcie się do Pana Boga waszego!”. Joel jest prorokiem Zesłania Ducha Świętego. Mówiąc o czasach ostatecznych głosił: „I wyleje potem Ducha mego na wszelkie ciało, A synowie wasi i córki wasze prorokować będą Starcy wasi będą śnili, a młodzieńcy wasi będą mieli widzenia”. Św. Piotr głosząc swą pierwszą katechezę w Dniu Pięćdziesiątnicy powołał się na te słowa proroka (Dz 2,17-21) jako wypełnienie się jego zapowiedzi.

E.Mańka

w górę

Jonasz, syn Amittaja zaliczany do proroków mniejszych pochodził z Gat - Hachefer  (dzisiaj Meszhed około 20 km od Tyberiady). Jego imię znaczy „gołąb”. Żył w czasach panowania izraelskiego króla Jeroboama II (782 - 753). Księga proroka Jonasza nie zawiera wyroczni i mów prorockich. Opowiada historię proroka, którego Pan Bóg wysłał z misją do stolicy Asyrii Niniwy. Miał tam ogłosić konieczność pokuty i nawrócenia. Jonasz uchyla się od wykonania tego zadania wsiadając na okręt płynący w przeciwna stronę. W drodze zrywa się burza, w czasie której marynarze wyrzucają Jonasza do morza. Proroka uratowała wielka ryba która połknęła go i po trzech dniach wyrzuciła na brzeg. Jonasz na powtórne żądanie Boga udał się do pogańskiej Niniwy i nawrócił miasto. Opowiadanie to jest midraszem, czyli opowiadaniem dydaktycznym, w którym ideą przewodnią jest litość i miłosierdzie Boga nad każdym narodem, nie tylko nad narodem izraelskim. Bóg czekający na znak autentycznego nawrócenia przebacza grzechy każdemu, nie bacząc na jego pochodzenie. Pan Jezus mówiąc o nawróceniu dał przykład mieszkańców Niniwy (Mt 12,41). Przebywanie Jonasza w brzuchu ryby jest zaś wzorem zmartwychwstania Jezusa.

E.Mańka

w górę

Grobowiec Daniela w Suzie

Naród wybrany po powrocie z niewoli babilońskiej, chociaż nie posiadał pełnej suwerenności, odbudowywał swoją państwowość i podnosił kraj z ruin. Rządy w Izraelu sprawowali zmieniający się władcy imperiów: Aleksander Wielki i dynastia Seleucydów. Królowie tej dynastii ulegali bardzo wpływom helleńskim, przyjmując greckie zwyczaje i religię, narzucając je swoim podwładnym. Niektórzy Żydzi przyjmowali obce zwyczaje, jednak wielu Izraelitów pozostało wiernych Prawu Bożemu i tradycji przodków. Zaczęły się okrutne prześladowania tych, którzy chcieli pozostać przy swojej religii i zwyczajach. Opis tych prześladowań znajdziemy w 1 i 2  Księdze machabejskiej. Prawdopodobnie w tych czasach została spisana księga proroctw Daniela. W chrześcijańskim spisie ksiąg biblijnych zaliczana jest do proroków większych, mimo że różni się rodzajem literackim od pozostałych proroków. Należy bowiem do gatunku apokalipsy. Prorok Daniel pochodził z możnego rodu deportowanego do Babilonu przez króla Nabuchodonozora. Wychowywał się na dworze królewskim. Jego imię znaczy: „Bóg moim sędzią”. W Babilonie przebywał w czasie panowania Nabuchodonozora, Baltazara, Dariusza i Cyrusa. Pomimo obcych wpływów religijnych pozostał wierny swojej religii i Prawu Bożemu. Daniel, podobnie jak Józef egipski, posiadał dar tłumaczenia snów. Odczytał i wyjaśnił tajemniczy napis, który pojawił się na ścianie pałacu królewskiego (Dn 5,13-29). W Dn 6,17-23 możemy przeczytać opowiadanie o cudownym uwolnieniu Daniela i jego dwóch towarzyszy z jaskini lwów. W Dn 13 odnajdziemy historię Zuzanny, dziewczyny niewinnie oskarżonej o cudzołóstwo. Daniel przeprowadził postępowanie sądowe i ujawnił uknuty spisek. Przesłanie Księgi Daniela podkreśla kruchość władzy świeckiej. Zwycięzcą i Panem czasu i świata jest Bóg, którego królestwo już wkrótce nadejdzie. Autor Dn dostrzega bliską już epokę mesjańską.

JE.Mańka

w górę